Dijken Route

Bron: Staatsbosbeheer
Afd. Communicatie en Marketing Postbus 1300 - 3970 BH Driebergen 1998 Auteursrecht voorbehouden

Natuur beleven vanaf de dijk

Hartelijk welkom bij deze fietstocht door het natuurontwikkelingsgebied de Gelderse Poort. In dit gebied, dat zich uitstrekt tussen Arnhem, Nijmegen en Emmerich, werkt Staatsbosbeheer samen met andere organisaties aan het ontwikkelen van de natuur en het vergroten van de oppervlakte Bestaande natuurgebieden breiden zich uit en nieuwe gebieden worden opgekocht. De natuur ma hier haar gang gaan. Waar nodig helpt de mens een handje, in de hoop dat de planten en dieren die hier van nature thuishoren weer terugkomen. De dijkenroute is een fietsroute van ongeveer 20 kilometer en voert over oude en nieuwe dijkjes aan de overzijde van de Rijn. De route begint en eindigt bij de veerboot van Millingen aan de Rijn. Houd dus rekening met de vaartijden.



De Millingse veerpont "Heen en Weer" brengt u veilig naar de overkant van de RijnStart:
De route begint bij het Natuur-informatie-centrum Grenspost Gelderse Poort van Staatsbosbeheer, Rijndijk 5-6 in Millingen aan de Rijn. Onder aan de dijk tegenover het informatiecentrum vertrekt het veer naar de overkant.

A. De tocht begint zodra u op de veerboot stapt. Misschien zit een grote mantelmeeuw, herkenbaar aan zijn zwarte vleugels, op een baken. Op de kleine strandjes langs de rivier zoekt de kleine plevier regelmatig naar voedsel. Verschillende eenden soorten verblijven 's winters graag in de luwte van de kribben, bijvoorbeeld de tafeleend met grijze rug en roodbruine kop. De 'oevers van de rivier zijn, waar de mens dat toelaat, een geschikte plaats voor wilgenbos. Wilgen kunnen erg lang met hun voeten in het water staan zonder af te sterven. Nog niet zo lang geleden werden deze bomen gekapt, om de doorstroming van de rivier niet te belemmeren. Tegenwoordig wordt in overleg met Rijkswaterstaat bepaald op welke lokaties langs de rivier de wilgen mogen doorgroeien, zodat de rivieroever weer een natuurlijker aanzien krijgt.

U gaat vanaf de veerpont rechtsaf het fietspad op en blijft dit volgen tot aan de richtingwijzer Tolkamer-Lobith. Ga hier rechts en volg de recreatieplas 'De Bijland'.

B. U bent zojuist langs enkele waterplassen gereden. Dit zijn kleiputten, ontstaan door het afgraven van klei bedoeld voor bakstenen.
Wilgen en populieren. Zo kenmerkend voor het rivierenlandschapWilgen schieten hier spontaan op en fuut en rietgors broeden hier graag. Ook de bergeend komt hier voor, die als broedplaats vaak een konijnenhol gebruikt. Roofvogels als buizerd en torenvalk zult u gedurende de tocht regelmatig zien.
De recreatieplas 'De Bijland' is ontstaan door zand- winning. Het recreatieschap beheert het terrein dat in de zomer een populair watersportgebied is. In de winter is de plas populair bij andere gasten; het is een belangrijke slaapplaats voor ganzen die 's winters vanuit noordelijke streken zuidwaarts vliegen. Vooral kolganzen komen dan in grote aantallen voor, soms tot 100.000 exemplaren.
Bij de T-splitsing gaat U naar links, richting Tolkamer. Negeer het fietspad en volg de autoweg.

C. U fietst nu langs de Tolkamerdijk. Op deze dijk groeien zeer veel planten die normaal gesproken thuishoren op rivierdijken, maar in Nederland steeds zeldzamer zijn geworden. Planten als walstrobrernraap, grote een taurie en veldsla komen hier voor. Voor deze zeldzame soorten is voedselarme grond nodig. Door elk jaar te maaien en af te voeren krijgen de plantenresten geen kans als voedsel voor de bodem te dienen. Het maaien gebeurt rond half juli, wanneer alle planten uitgebloeid zijn en zaad hebben kunnen vormen.



U fietst door tot aan uw linkerhand een haven verschijnt, de haven van Tolkamer. U buigt naar links mee en volgt het fietspad tot u bij een T- splitsing komt. Hier gaat u rechtsaf en na 50 meter naar links. Na 25 meter splitst het fietspad zich. Hier gaat u opnieuw links, richting PannerdenIZevenaar.

D. Drie kilometer ten westen van Tolkamer, niet bij Lobith maar bij Spijk, komt de Rijn ons land binnen. Tolkamer heeft zijn naam aan de rivier te danken: wie hier binnen wilde varen moest tol betalen. Vlak na de splitsing van het fietspad ziet u rechts een boerderij liggen op een terp, de Vieirtelshof. De boerderij is een oude T- boerderij. Onder de rand van het dak vormen de bakstenen een sierrand, in de punt onder het dak zit een rond raam met een bloemmotief. Kenmerkende details voor dit type boerderij. Als u verder fietst komt u langs een grote fruitkwekerij, een bedrijfstak die in het rivierengebied veelvuldig voorkomt op de vruchtbare komgronden. Aan het einde van de's Gravenwaardse Dam, waar de naam verandert in Herwense Dijk, ziet u een langgerekt water liggen, de Oude Waal. Het is een restant van de vroegere loop van de Waal. Nu staat de Oude Waal slechts door een smalle waterloop in verbinding met de rivier.

Op het kruispunt waar de 's Gravenwaardse Dam overgaat in de Herwense Dijk gaat u rechtsaf. U steekt de autoweg over en rijdt het oude deel van de Herwense Dijk op.



E. Fietsend over de Herwense Dijk volgt u de oude loop van een andere rivier die links van u stroomt, de Oude Rijn. Deze hoge winterdijk moest 's winters bescherming bieden tegen hoog water van de Oude Rijn. Langs de dijk treft u oorspronkelijke dijkhuisjes aan en meerdere watertjes die op het eerste gezicht op poelen lijken. Het zijn wielen of kolken die zijn ontstaan op plaatsen waar de dijk doorbrak. Het water sloeg in de meeste gevallen met kracht door de dijk heen en achter de dijk ontstond zo een gat met water. Hoe groter de klap, hoe dieper het wiel. Sommige wielen zijn zes meter diep. Als de dijk daarna hersteld moest worden ging men in veel gevallen om het wiel heen, vandaar een kronkelende dijk.

Aan het eind van de Herwense Dijk, bij een T-splitsing, gaat u linksaf de Polderdijk op. U blijft de dijk volgen en passeert aan uw linkerhand het dorp Herwen. Fiets door tot u links een oud heren huis ziet, Huize Aerdt, nabij een T-splitsing. Hier gaat u linksaf en nadat u opnieuw Huize Aerdt gepasseerd bent, steekt u de weg over en komt op de Aerdtse dijk.

F. Rechts van u is de Oude Rijn nu goed zichtbaar. Evenals de Oude Waal was de Oude Rijn ooit de hoofdader van de rivier, maar met de tijd verlegde derivier zich en is de Oude Rijn langzamerhand afgesneden geraakt van de hoofdstroom. Een dergelijke afgesneden zijarm van de rivier wordt strang genoemd. Het gebied van de Oude Rijnstrangen strekt zich uit van Spijk tot aan de Nederrijn. Grote delen daarvan worden inmiddels beheerd door Staatsbosbeheer. Water speelt in dit gebied de hoofdrol. De planten en vogels die hier thuishoren zijn gebaat bij hoge waterstanden en schoon water. De laatste 25 jaar
zijn veel zeldzame planten verdwenen, het gevolg van waterpeilverlaging en verslechtering van de waterkwaliteit. Door hier en daar stuwen te plaatsen en dammetjes op de plaatsen waar schoon kwelwater naar boven komt, worden verdroging en verruiging tegengegaan. Het schone water blijft hierdoor langer in het gebied en daar profiteren de planten en dieren van. Op enkele plaatsen worden oude rivierlopen opgegraven en zal de water- en moerasopper- vlakte toenemen.



Riet, wilgen en waterplanten als watergentiaan en waterranonkel boren bij dit rivierenlandschap. In
het riet komen bovendien veel moerasvogels voor, zoals de bruine kiekendief, de roerdomp, de buidel- mees en de grote karekiet. Kenmerkend zijn ook de meidoornhagen die beschutting en voedsel bieden aan ringmussen, grasmussen, groenlingen en merels. Knotwilgen zijn hier en daar opnieuw aangeplant en worden eens in de vijf jaar geknot. De oude knotwilgen zijn erg in trek bij steenuilen, die in de holtes van de bomen een goede nest- en schuilplaats vinden.Volg de Dijk. U passeert het plaatsje Aerdt.

G. Als het plaatsje Aerdt achter u ligt, ziet u na ongeveer 500 meter dat de waterloop op kleine schaal verbreed is. Er is een geleidelijke overgang gemaakt van het hoger gelegen weidegebied naar het lagergelegen water. Op deze overgang kunnen vele plantensoorten groeien, zoals pijlkruid, doornappel en Engelse alant. Dit is een voorbeeld hoe Staats- bosbeheer een bijdrage levert aan natuurontwikkeling. Ook de poelen in dit gebied, de Eendenpoeische Buitenpolder, worden goed onderhouden. Amfibieën zoals de rugstreeppad en de watersalamander zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van zulke poelen. Het is dus zaak ervoor te zorgen dat deze poelen niet dicht groeien of vertrapt raken. Een andere vorm van natuurbeheer in het rivierengebied is begrazing. Koeien en paarden zorgen voor een beperking van de bosontwikkeling en voor een gevarieerde begroeiing. Vooral als het aantal dieren niet te hoog is en er niet bemest wordt. In de Eendenpoeische Buitenpolder wordt dit beheer gezamenlijk met de boeren uitgevoerd. Hun koeien
grazen op Staatsbos- beheergrond waardoor we beide profiteren.

Blijf de dijk volgen tot aan de viersprong. U steekt de autoweg over en komt op de Deukerdijk. Volg de dijk. Na een paar honderd meter vindt u rechts het restaurant De Oude Rijn. Er is hier ook een VVV-servicepost. Na het restaurant doorfietsen tot aan tweesprong. Hier gaat u naar links. U blijft de dijk volgen, met rechts van u het Pannerdens kanaal, totdat u Pannerden grotendeels gepasseerd bent. Op de viersprong gaat u naar rechts, richting voetveer Millingen.



H. U fietst nu in de Lobberdensche Waard. Dit gebied is een goed voorbeeld hoe economie en natuurontwikkeling elkaar niet in de weg hoeven te staan. De klei die hier wordt gewonnen is de grondstof voor bakstenen en dijken. Het grondwater dat d6or afgraving aan de oppervlakte komt levert moerasbos op en de kolonie aalscholvers die hier zit maakt daar dankbaar gebruik van om ongestoord te kunnen broeden.

Aan het eind van de weg gaat u bij het bordje 'Veer Millingen'naar rechts. Volg het pad over het sluisje dat uitkomt bij de veerpont. Wij hopen dat u van deze dijke'nroute genoten hebt. Mocht u leuke waarnemingen van vogels, planten of dieren hebben gedaan, dan hoort het natuurinformatie-centrum dat graag van u.

Informatie
U vindt uitgebreide informatie over de Gelderse Poort en natuurontwikkeling in het natuurinformaticentruin van Staatsbosbeheer. Adres:
Natuurinformaticentrum Grenspost Gelderse Poort Rijndijk 5-6, Millingen, tel. 0481-434176.
In Kekerdom beheert Staatsbosbeheer samen met het Wereld Natuur Fonds een meer eenvoudig informatiecentrum, dat speciaal gericht is op de Millingerwaard.
Adres: Wapen van Kekerdom Weverstraat 94, Kekerdom.